Rozpoczęliśmy współpracę z mgr Aleksandrą Gawron-Szymczyk, ramach projektu badawczego „Funkcje naczyń ceramicznych w epoce brązu w świetle badań interdyscyplinarnych” (nr 2023/49/N/HS3/00203), finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki i realizowanego na Uniwersytecie Wrocławskim.

Nasza współpraca obejmowała oddanie do dyspozycji przestrzeni Szkoły Garncarskiej, przygotowanie narzędzi i odpowiednich mieszkanek gliny garncarskiej z kruszywem, w celu wykonania naczyń ceramicznych oraz eksperymentów,
mających na celu stworzenia bazy referencyjnej, wykorzystywanej w analizach porównawczych i badaniach traseologicznych nad ceramiką.

W przeciągu tygodnia, od 17-23 listopada 2025 r., odbyły się warsztaty archeologiczno-eksperymentalne w Garncarni, gdzie wspólnie wykonaliśmy repliki naczyń kultury łużyckiej. Naczynia te nie trafią do skansenu, ale do eksperymentów archeologicznych i pod mikroskopy.

W procesie wytwarzania naczyń wzięły udział:

Kierownik projektu Aleksandra Gawron-Szymczyk

Dagmara Łaciak

Zofia Radko

Marta Cierluk

Hanna Jaworowska

 

Funkcje naczyń ceramicznych w epoce brązu w świetle badań interdyscyplinarnych

Epoka brązu (ok. 2300–750/700 BC) na terenach Europy Środkowej charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem form naczyń glinianych – od ogromnych, kilkudziesięciolitrowych pojemników po miniaturowe naczynka. Bogate kolekcje, zwłaszcza te z cmentarzysk, umożliwiły stworzenie szczegółowych podziałów typologicznych i analizę przemian stylistycznych. Nadal jednak niewiele wiadomo o ich rzeczywistej funkcji.

Tradycyjne nazwy naczyń („misa”, „garnek”, „waza”) wynikają z wyglądu, a nie ze sposobu użytkowania. Często zakłada się też, że ceramika z osad była użytkowa, a z cmentarzysk – nieużytkowa. Celem projektu jest określenie funkcji naczyń glinianych oraz ich roli w życiu codziennym społeczności zamieszkujących teren Polski południowo-zachodniej w epoce brązu.

Projekt odpowiada na pytania:

1. Czy zróżnicowanie form naczyń odzwierciedla ich funkcję (przechowywanie, przetwarzanie, serwowanie żywności)?
2. Czy sposób wykonania (przygotowanie gliny, obróbka powierzchni, temperatura wypału) wpływał na przeznaczenie naczyń?
3. Czy ceramika grobowa różni się technologicznie i użytkowo od tej z osad? Czy w grobach występują zarówno naczynia używane wcześniej, jak i wykonane specjalnie na ceremonię pogrzebową?

Istotnym elementem badań jest analiza mikrośladów użytkowania (wykruszeń, ścierania, złuszczeń) oraz stworzenie pierwszej bazy referencyjnej dla ceramiki. Pozwoli to na rozwój traseologii naczyń ceramicznych jako nowej metody badawczej.

Połączenie analiz mikrośladów, badania zawartości naczyń (GC-MS), analizy masy garncarskiej, temperatury wypału i nasiąkliwości umożliwi wskazanie przypuszczalnych funkcji poszczególnych typów naczyń i pogłębienie wiedzy o praktykach związanych z przygotowywaniem, przechowywaniem i konsumpcją żywności w epoce brązu.